Verlies en rouw

Soms begrijp ik er niets van! Dan merk ik zomaar op een stil moment dat er tranen over mijn wangen rollen. Zomaar op een onbewaakt ogenblik zit ik te huilen. Of ik sta ergens, loop ergens buiten, alleen. Ik huil omdat ik verdrietig ben, omdat ik mij alleen voel. Het is fijn om te kunnen huilen als ik verdrietig bent. Het is normaal en het is mooi. Het geeft wat lucht. Het moment wordt er lichter van. Toch ben ik soms verwonderd over mijn eigen tranen. Waar komt het dan toch ineens vandaan? Zomaar op een stil moment

En daar zit juist de essentie, de stilte. In de stilte, in de verstilling, hoor ik beter wat er van binnen gebeurd. In de stilte merk ik dat mijn innerlijk ook leeft, voelt, denkt, verlangt. In de snelheid en drukte van alledag ga ik daar aan voorbij. Dag in dag uit is er werk, is het ‘normale’ dagprogramma, waar ik mij in schik. Allemaal afleiding. Ik veroorzaak de drukte, de volheid, zelf. Ik maak immers zelf afspraken voor werk, netwerk, klussen in en om het huis, bezoekjes hier of daar met vrienden of familie, theater, sport en beweging (hoewel dat vaker dan mij lief is in de knel komt), en de zorg voor mijn dierbare zoons of ouders (die mij soms meer en soms veel minder nodig lijken te hebben). En ik weet heel goed dat afspraken maken zomaar klaar is. Dat kost mijn geen enkele moeite. Afspraken juist niet (!) maken, nee zeggen of ruimte laten voor niets… of simpelweg voor mij. Afspraken met mijzelf serieus nemen. Dát vind ik veel lastiger. En ook dat kan mij dan zomaar verdrietig maken. Waarom plan ik mijn dagen zo vol? Waarom plan ik mijn week zo vol? Ik heb juist die stilte, de rust en leegte zo nodig om te relativeren, te snappen, te beseffen, te verwerken…

En daar zit misschien de essentie, verwerken. Tijd nemen en tijd maken om te verwerken. Alle indrukken, alle ervaringen, alle verliezen in mijn leven, mijn levensloop, mijn loopbaan, mijn levensloopbaan (en hoe zit dat met die van jou?). Het vraagt tijd, aandacht, stilte en ruimte om dat wat op het levenspad komt, privé en ook werk gerelateerd, te (h)erkennen en te verwerken. Ik wil daar moeite voor doen. Moeite doen. Niemand ontkomt aan succeservaringen, teleurstellingen en verliezen. Ik niet, en jij ook niet. Wij allemaal ervaren verliezen, fysiek, mentaal en sociaal. En dat is. Dat is een gegeven. Hoe ik daarmee omga, en hoe jij daarmee omgaat, dát kan verschil maken. Zorg ik voldoende voor het vieren en verwerken van mijn successen en verliezen? Zorg ik voldoende voor mijzelf? En jij?

Verlies negeren helpt niet. Verlies onder het tapijt vegen omdat het in de weg zit (omdat je hoofdpijnklachten hebt of zo), is symptoom bestrijding. Net doen of het er niet is geeft geen oplossing. De oorzaak krijgt geen aandacht. Het verlies, de verdrietige of teleurstellende ervaring met die stevige lastige impact blijft aankloppen, tot je er wat mee doet. Verlies klopt aan in allerlei vormen, zoals je merkbaar fysieke of mentaal psychische klachten kunt hebben, of in het sociale terrein onmacht voelt. Het is zaak dat ik durf te kijken naar mijn eigen verliezen, mijn eigen verdrieten. De impact van (verlies)ervaringen kan pittige effecten hebben, die jaren na dato nog (onverwachte) emoties oproept. Daardoor krijgt het lading. Dat is normaal. Ik wil graag begrijpen waarom ik ineens kan huilen. Huilen is ontlading, dat wel, maar waarom heb ik dat nodig?

Ik weet het wel. Ik werk al langere tijd aan mijn eigen levensboek, mijn eigen levensverhaal. Uiteraard leef ik mijn leven al vanaf de dag dat ik geboren werd, of al daarvoor zelfs… Bewust beseffend en verwerkend wat zoal op mijn pad kwam doe ik natuurlijk niet vanaf die eerste prille levenservaringen. Wellicht onbewust maar niet bewust. Nu ik 50+ ben (en dat heeft eigenlijk niets met leeftijd te maken) maak ik steeds meer tijd voor mijn levensboek, mijn levensverhaal. Ik lees, ik leer, ik studeer, ik besef, ik schrijf, ik huil en wandel in de frisse buitenlucht (dáár kan ik echt niet zonder) en maak creatieve dingen om soms een verlies of succes te vieren… En jij? Hoe doe jij dat? Wat is het mooi eigenlijk, om stil te staan bij verliezen en aandacht te schenken aan rouw, aan de verwerking van het verlies, groter of kleiner, op allerlei manieren. Want negeren geeft klachten, omdat er onaffe zaken blijven aankloppen… Als er maar hard genoeg of langdurig genoeg geklopt wordt, geeft het deuken, maakt ziek. Het voed de onmacht en eenzaamheid. Niet fijn. En iemand anders lost het niet voor mij op. Ik moet het zelf doen, maar ik hoef het niet alleen te doen. Jij moet het ook zelf doen, maar je hoeft het niet alleen te doen. Samen delen helpt. Als je merkt dat er onaffe zaken zijn die vaker in de weg zitten dan je lief is, kom dan eens praten. Praten helpt alles een stukje lichter maken. En zoals ik het zelf ook doe, kunnen we dan samen bekijken en bespreken wat je verder wilt doen om jouw verdriet, onaffe zaken, (alsnog) te verwerken. Wat is er gebeurd en wat heb je nodig om ervoor te zorgen dat het geen hinder meer vormt. Denk er maar over. Voel het.

Ik wiebel zelf altijd tussen denken en voelen. Denken relativeert en geeft woorden. Lekker rationeel en nuchter. Dat heb ik behoorlijk onder controle en dat is fijn. Dat past goed bij mijn dagelijks leven. Pragmatisch. Voelen is emotie. Ik durf daar lang niet altijd naartoe. Angst voor mijn eigen emoties is een remmer van jewelste. Dat weet ik wel (rationeel) en toch is er dikwijls die aarzeling. Ben ik bang mijzelf te verliezen in mijn emoties, in mijn verdriet? Is het te groot? Soms is het verdriet heel groot, bijvoorbeeld wanneer ik besef dat ik mijn vader ga verliezen. En toch verlies ik mijzelf er niet in. Ik kom altijd weer in het moment van hier en nu terug. Ik kan gewoon in contact blijven met dierbare vrienden en familie, etentjes geven of halen. En ik kan gewoon aan het werk zijn, om mijn klanten weer verder te helpen in de eigen werksituatie, in het leven, de levensloop, de loopbaan, de levensloopbaan. Mooi werk! En wat is het toch fijn, dat er emoties zijn!

Mijzelf niet verliezen, maar de momenten (h)erkennen en ruimte geven! Dat is belangrijk bij verlies en rouw. Voor mij. Voor jou ook. Dat is.

En remmen, negeren en vermijden geeft juist grotere risico’s op de last die zich kan ontwikkelen, fysiek, mentaal of sociaal.  

Voor mij werkt het heel goed om te schrijven of te werken met beelden en verbeelding! Ik studeer momenteel de leergang Verlieskunde bij Herman de Mönnink in Groningen. Wat een mooi onderwerp! En moeilijk soms. Wij werken met eigen verliesmateriaal. Nou, dat hakt erin! Er komt van alles voorbij aan ervaringen die ik zelf, en ook ieder ander, op het levenspad kreeg. Het is niet mis als aandacht gegeven wordt aan persoonlijke en professionele verliezen. Mega groot en heftig en heel mooi klein soms in de manier waarop wij als studiegroep dit met elkaar doormaken, doorwerken. Het is het gewone leven wat de revue passeert. Wij zijn allen professional in ons eigen vakgebied van medische wereld (erfelijkheid, oncologie), maatschappelijk werk, dominee en pastoor, tot personal organizer en loopbaancoaches, trainers en gedragswetenschappers. Op elk terrein kent een ieder verliezen. Privé en werk gerelateerd. Het gaat over kinderen, ouders, relaties, banen, werkgevers of leidinggevenden, huizen, land van herkomst, kerk en gemeente, beschuldigingen, fysieke functies of kracht verliezen, genegeerd en afgewezen worden, eenzaamheid, (dreigend) verlies van dierbaren… veel.

Iedereen op deze planeet, ik ook, jij ook, heeft behoefte aan veiligheid, liefde en (helpende) perspectieven. Dat is waar de verlieskunde zich op richt, dat in al die behoeften voorzien kan worden. Jij moet het zelf doen, maar je hoeft het niet alleen te doen… Ondersteuning en support kan op allerlei manieren en op allerlei plaatsen vorm krijgen in praktische zin, met afscheidsrituelen, creatieve expressie, ontlading, lichaamswerk, trauma-opvang, gedrag (bijvoorbeeld sociale vaardigheden en assertiviteit versterken), narratief verhalend, en meer. En er zijn diverse steunvormen te bedenken, vanuit je eigen privéwereld alsook professioneel. Hulp bieden, omdat het kan. Hoe mooi is dat?!

Ik werk dus gaandeweg in mijn (werkzame) leven aan mijn eigen levensboek en PAK (Persoonlijke Archief Kast) en mijn UBS (Unfinished Business Syndroom), dus de onaffe zaken. Ik kan – net als anderen – denken dat ik niets heb dat onvoldoende is verwerkt, toch – als het verdriet er zomaar ineens is, en de tranen zomaar ineens over mijn wangen rollen – dan weet ik het zeker… er is nog iets wat best wat aandacht mag hebben!

In mijn werk, professioneel, gebruik ik deze lessen natúúrlijk ook voor mijn klanten waar het gaat om impact van ervaringen in werk, levensloop, loopbaan, motivatie, weggelekt werkplezier, stroeve (werk)relaties, keuzes, omgaan met veranderingen… Altijd gericht op vitaliteit en duurzame (flexibele) inzetbaarheid. Een mooi vakgebied. Mensenwerk. Van mij. Van jou.

Pauline Kemkers © 

Comments are closed.